Samsun Otizm Spektrum Bozukluğu

Otizm spektrum bozukluğu (OSB); sosyal iletişim ve etkileşimdeki farklılıklar ile sınırlı, yinelenen ilgi ve davranış örüntüleriyle tanımlanan nörogelişimsel bir farklılıktır. Uzm. Dr. Seda Kanoğlu Yüksekkaya, Samsun Atakum'daki kliniğinde çocuk ve ergenlerde otizm değerlendirmesi, tanı sonrası yönlendirme ve uzun soluklu takip süreçlerini yürütür.

Otizm spektrum bozukluğu nedir?

Otizm bir hastalık değil, beynin bilgiyi işleme ve dünyayla ilişki kurma biçimindeki bir farklılıktır. "Spektrum" sözcüğü, aynı tanıyı alan iki çocuğun birbirinden çok farklı görünebileceğini anlatır: bir çocuk hiç konuşmuyorken bir diğeri akıcı konuşup göz teması ve sıra alma gibi sosyal ipuçlarını okumakta zorlanabilir.

Belirtiler genellikle yaşamın ilk üç yılında fark edilir; ancak destek gereksinimi düşük olan çocuklarda tablo okul çağına, kimi zaman ergenliğe kadar gölgede kalabilir. Erken fark edilen ve uygun destek programına yönlendirilen çocukların iletişim, öz bakım ve sosyal becerilerinde gelişme sağlanabildiği için değerlendirmeyi ertelememek önemlidir.

Otizmin belirtileri nelerdir?

Aşağıdaki işaretler bir tarama listesidir; tanı ölçütü değildir. Amaçları, ailenin "acaba?" dediği noktada değerlendirmeye başvurmasını kolaylaştırmaktır.

0–2 yaş döneminde dikkat çeken işaretler:

• Adı seslenildiğinde bakmama veya tutarsız tepki verme

• Göz temasının az, kısa veya kaçamak olması

• İşaret parmağıyla göstermeme, gösterileni takip etmeme

• Sesli oyunun, karşılıklı gülümsemenin az olması

• İlk kelimelerin gecikmesi veya kazanılan kelimelerin kaybolması

2–4 yaş döneminde dikkat çeken işaretler:

• Akranlarla oyuna katılmama, yan yana ama ayrı oynama

• Hayali oyunun (evcilik, doktorculuk) gelişmemesi

• Duyduğu cümleyi olduğu gibi tekrarlama (ekolali)

• Oyuncakları oynamak yerine sıralama, döndürme, parçasına odaklanma

• Rutin değişikliğine yoğun tepki, sese, ışığa veya dokunuşa aşırı duyarlılık

Okul çağı ve ergenlikte dikkat çeken işaretler:

• Arkadaşlık kurmakta ve sürdürmekte zorlanma

• Şaka, mecaz ve ima gibi dolaylı anlatımları birebir anlama

• Çok dar bir konuya yoğun, ayrıntılı ilgi

• Grup içinde yorulma, kalabalık ortamlardan kaçınma

Bu maddelerden birkaçının bulunması tek başına otizm anlamına gelmez. İşitme kaybı, dil gelişim gecikmesi, kaygı bozuklukları ve uyaran yoksunluğu benzer tablolar oluşturabilir; ayırt etmek klinik değerlendirmenin işidir.

Samsun'da otizm değerlendirmesi nasıl yapılır?

Değerlendirme tek bir teste indirgenmez. İlk görüşmede gebelik ve doğum öyküsü, gelişim basamakları, dil gelişimi, oyun biçimi, uyku ve beslenme alışkanlıkları ile aile öyküsü ayrıntılı biçimde alınır. Çocuk aynı görüşmede doğal ortamda gözlenir; anaokulu veya okul geri bildirimleri de sürece dahil edilir.

Klinik gözlem tanıyı desteklemek için yapılandırılmış araçlarla birleştirilir. Uzm. Dr. Seda Kanoğlu Yüksekkaya ADOS-2 uygulayıcı eğitimini tamamlamıştır; otizm tanısında uluslararası standart kabul edilen bu gözlem testi kliniğimizde uygulanabilmektedir. Gerektiğinde gelişim tarama envanterleri ve zekâ değerlendirmeleriyle bilişsel profil çıkarılır.

Ayırıcı tanı için işitme değerlendirmesi ve dil-konuşma değerlendirmesi istenebilir. Otizme sıklıkla dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, kaygı bozuklukları, uyku sorunları ve seçici beslenme eşlik ettiğinden bu alanlar da ayrıca gözden geçirilir.

Tanıdan sonra ne oluyor?

Tanı bir son değil, doğru desteği planlamanın başlangıcıdır. Çocuğun güçlü yanları ve destek gereksinimleri belirlendikten sonra aileyle birlikte bir yol haritası çıkarılır.

• Özel eğitim ve erken müdahale programlarına yönlendirme

• Dil ve konuşma terapisi gereksiniminin değerlendirilmesi

• Sosyal beceri desteği; uygun yaş grubunda PEERS programı

• Aileye günlük yaşam, iletişim ve davranış yönetimi rehberliği

• Eşlik eden dikkat, kaygı, öfke ve uyku sorunlarının ayrıca ele alınması

• Okulla iş birliği ve gerektiğinde eğitsel düzenleme önerileri

İlaç tedavisi otizmin çekirdek belirtilerini hedeflemez; yalnızca eşlik eden ve çocuğun günlük yaşamını zorlaştıran durumlar söz konusu olduğunda, aileyle ayrıntılı konuşularak ve düzenli takiple gündeme gelir.

Ailelere pratik öneriler

• Günlük akışı öngörülebilir kılın; görsel program ve resimli sıralamalar geçişleri kolaylaştırır

• Yönergeleri kısa, somut ve tek adımlı verin

• Çocuğun ilgisini kestirmek yerine ilgisinden yola çıkarak iletişim kurun

• Duyusal aşırı yüklenme belirtilerini tanıyın ve sakinleşebileceği bir alan oluşturun

• İlerlemeyi akranlarla değil, çocuğun kendi geçmiş performansıyla karşılaştırın

• Kardeşleri de sürece dahil edin; onların soruları da yanıt bekler

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda beklemeden bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmak yerinde olur:

• 12 aylıkken adına tepki vermiyor, işaret parmağıyla göstermiyorsa

• 18 aylıkken tek kelime, 24 aylıkken iki kelimelik cümle kurmuyorsa

• Herhangi bir yaşta kazandığı dil veya sosyal becerileri kaybediyorsa

• Akranlarıyla ilişki kurmakta belirgin zorlanıyorsa

• Okulda uyum, davranış veya öğrenme sorunları bildiriliyorsa

Samsun Atakum'da otizm değerlendirmesi için randevu

Klinik, Samsun Atakum Mimarsinan Mahallesi'nde Monalyum Rezidans içinde yer alır; Atakum, İlkadım ve Canik başta olmak üzere Samsun'un tüm ilçelerinden ve çevre illerden başvuru kabul edilmektedir. Değerlendirme randevusu için telefonla ulaşabilir, WhatsApp'tan yazabilir veya sitedeki randevu formunu doldurabilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı ancak çocuğun kendisinin değerlendirildiği bir muayene sonrasında verilebilir.