Çocuğum Neden Duyduğu Cümleleri Tekrarlıyor?

Çocuğum neden duyduğu cümleleri tekrarlıyor sorusunun yanıtı, dil gelişimi ve iletişimle ilişkili olabilir. Ekolali tek başına bir otizm tanısı anlamına gelmez.

Çocuğunuza bir soru sorduğunuzda aynı soruyu size yöneltebilir veya oyun sırasında daha önce duyduğu bir repliği söyleyebilir. Bu tekrarları anlamak için ne söylediğiyle birlikte hangi durumda söylediğine, ne anlatmaya çalıştığına ve diğer iletişim becerilerine bakmak gerekir.

Uzm. Dr. Seda Kanoğlu Yüksekkaya internet sitesindeki bu yazı, ekolaliyi ve ailelerin gözlemleyebileceği durumları genel hatlarıyla açıklar. Bilgiler, çocuğa özel değerlendirme ve tanının yerine geçmez.

Ekolali Nedir?

Ekolali, başka birinden veya bir kayıttan duyulan ses, kelime ya da cümlelerin tekrarlanmasıdır. Tekrar, ifadenin tamamını kapsayabilir veya birkaç kelimeyle sınırlı kalabilir. Çocuk bazen konuşanın ses tonunu ve vurgusunu da taklit eder.

Bu konuşma biçimi tek başına ayrı bir hastalık adı değildir. Küçük çocuklarda dil öğrenirken görülebilir; dil ve iletişim desteğine ihtiyaç duyan bazı çocuklarda da devam edebilir. Anlamı, çocuğun gelişimi ve günlük iletişimi içinde değerlendirilir.

Anında ve Gecikmeli Ekolali

Anında ekolali, duyulan ifadenin hemen ardından yinelenmesidir. Örneğin “Hangi oyuncağı istiyorsun?” sorusuna aynı cümleyle karşılık vermek bu biçimde görülebilir. Ancak yalnızca bu yanıt üzerinden çocuğun soruyu anlamadığı veya belirli bir oyuncağı istediği sonucuna varılamaz.

Gecikmeli ekolali ise daha önce duyulmuş sözlerin bir süre sonra kullanılmasıdır. Çocuk, bir çizgi filmdeki cümleyi ertesi gün oyun oynarken söyleyebilir. Tekrarın zamanlaması, ilk duyulduğu durum ve çocuğun o andaki davranışı anlamı çözmeye yardımcı olur.

Çocuklar Duydukları Cümleleri Neden Tekrarlar?

Çocukların duydukları cümleleri tekrarlamasının tek bir açıklaması yoktur. Tekrar; dili öğrenme, konuşmaya katılma, bir ihtiyacı anlatma veya tanıdık bir ifadeyle rahatlama gibi farklı işlevler taşıyabilir. Aynı çocuk, farklı zamanlarda farklı amaçlarla tekrar yapabilir.

Dil Öğrenirken Taklit Etme

Dil öğrenirken taklit etme, çocukların duydukları sesleri ve kelimeleri denemesine olanak sağlar. Yeni bir sözcüğü birkaç kez söylemek veya sevilen bir kitaptaki cümleyi yinelemek, tek başına gelişimsel bir sorun göstermez.

Değerlendirmede çocuğun zaman içinde yeni kelimeler öğrenip öğrenmediğine ve bunları farklı durumlarda kullanmasına bakılır. İsteklerini kendiliğinden anlatması, sorulara uygun yanıtlar vermesi ve söyleneni anlaması da konuşmanın uzunluğu kadar önem taşır.

Uzun bir repliği ezberden söyleyebilmek, çocuğun o cümledeki bütün kelimeleri anladığını kanıtlamaz. Benzer şekilde kısa konuşması da tek başına ne kadar anladığını göstermez. Anlama ve anlatma becerileri ayrı ayrı incelenmelidir.

İletişim Kurma ve Kendini Düzenleme

İletişim kurma ve kendini düzenleme, bazı tekrarların olası işlevleridir. Çocuk, daha önce yemek sırasında duyduğu bir sözü acıktığında kullanabilir. Başka bir çocuk ise tanıdık bir cümleyi heyecanlandığında veya bir etkinliğe hazırlanırken yineleyebilir.

Bu örnekler her tekrarın aynı anlama geldiğini göstermez. İfadenin ardından çocuğun ne yaptığına, hangi nesneye yöneldiğine veya bir yetişkinin yanıtını bekleyip beklemediğine bakmak gerekir. Anlam belirsizse tahmini kesin kabul etmek yerine çocuğun tepkisi izlenebilir.

Ekolali ve Otizm Arasındaki İlişki

Ekolali ve otizm arasındaki ilişki, ailelerin sık merak ettiği konulardan biridir. Tekrarlayıcı konuşma otizmde görülebilen özellikler arasındadır. Bununla birlikte otizm değerlendirmesi, sosyal iletişim ve etkileşim ile sınırlı veya tekrarlayıcı davranışların birlikte incelenmesini gerektirir.

Çocuğun oyun kurması, ilgisini başkalarıyla paylaşması, jestleri kullanması ve karşılıklı etkileşime katılması değerlendirmeye dâhildir. Her çocuğun gelişim öyküsü farklı olduğundan aynı konuşma davranışı herkeste aynı biçimde yorumlanmaz.

Tekrar Tek Başına Tanı Koydurur Mu?

Tekrar tek başına tanı koydurmaz. Bir çocuğun duyduğu soruları yinelemesi, çizgi film replikleri söylemesi veya belirli sözleri sık kullanması üzerinden otizm tanısı konulamaz. İnternetteki belirti listeleri de klinik görüşmenin yerini tutmaz.

Otizm spektrum bozukluğu değerlendirmesinde gelişim öyküsü, gözlem ve aileden alınan bilgiler birlikte ele alınır. Gerektiğinde dil ve konuşma, işitme veya başka gelişim alanları da incelenir. Hangi değerlendirmelerin gerekli olduğuna çocuğun özelliklerine göre karar verilir.

Değerlendirme Gerektiren İşaretler

Değerlendirme gerektiren işaretler arasında çocuğun ihtiyaçlarını anlatmakta zorlanması, konuşmasının büyük bölümünün tekrarlardan oluşması ve iletişim becerilerinde ilerleme görülmemesi yer alır. Daha önce kazanılmış kelimelerin veya sosyal iletişim becerilerinin kaybı da geciktirilmeden hekimle paylaşılmalıdır.

Yaşa ve Günlük İletişime Göre Değerlendirme

Yaşa ve günlük iletişime göre değerlendirme yapılırken yalnızca tekrarların sayısı dikkate alınmaz. Çocuğun söyleneni anlaması, yeni ifadeler oluşturması ve konuşmayı farklı amaçlarla kullanması da incelenir. Yaşı ilerlediği hâlde yalnızca hazır cümlelerle iletişim kurması, ayrıntılı değerlendirme ihtiyacını artırabilir.

Dil gelişiminin ilk yıllarında taklit sık görülse de bütün çocuklar için geçerli kesin bir “normal yaş sınırı” koymak uygun değildir. Belirgin bir güçlük varsa belli bir doğum gününü beklemek gerekmez. İşitmeyle ilgili şüpheler de değerlendirmede mutlaka belirtilmelidir.

Eşlik Eden Sosyal İletişim Güçlükleri

Eşlik eden sosyal iletişim güçlükleri; ismi söylendiğinde tutarsız tepki verme, ilgisini paylaşmak için işaret etmeme veya karşılıklı oyuna katılmakta zorlanma şeklinde fark edilebilir. Bunlar tanı listesi olarak kullanılmamalı; çocuğun genel gelişimi içinde ele alınmalıdır.

Samsun çocuk ve ergen psikiyatristi değerlendirmesine başvurulduğunda ailenin günlük yaşamdan verdiği örnekler görüşmeye yardımcı olabilir. Gerektiğinde dil ve konuşma terapistiyle iş birliği yapılabilir. Aile hekimi veya çocuk hekimi de uygun değerlendirmeye yönlendirebilir.

Aileler İçin Destekleyici Yaklaşımlar

Aileler için destekleyici yaklaşımlar, çocuğun kendisini anlatmasını kolaylaştırmaya odaklanır. Tekrarı her seferinde düzeltmeye çalışmak veya “Bunu söyleme, düzgün cevap ver” demek iletişimi zorlaştırabilir. Çocuğun kullandığı sözlere ve diğer anlatım yollarına yanıt vermek daha yararlı bir başlangıçtır.

Tekrarın Ortaya Çıktığı Durumları Gözlemlemek

Tekrarın ortaya çıktığı durumları gözlemlemek için kısa notlar tutulabilir: Çocuk ne söyledi, o sırada ne yapıyordu ve sonrasında ne oldu? Örneğin aynı cümleyi yalnızca dışarı çıkmadan önce kullanması, sözün o etkinlikle ilişkili olabileceğini düşündürebilir.

Bu gözlemler öğretmen veya bakım verenin fark ettikleriyle birlikte değerlendirilebilir. Amaç çocuğu gün boyu izlemek ya da sürekli sınamak değildir. Günlük hayattan birkaç somut örnek, uzman görüşmesinde uzun bir belirti listesinden daha açıklayıcı olabilir.

Baskı Kurmadan İletişimi Desteklemek

Baskı kurmadan iletişimi desteklemek için çocuğun ilgilendiği oyuna katılabilir, kısa cümleler kurabilir ve yanıt vermesi için zaman tanıyabilirsiniz. Arka arkaya sorular sormak yerine yaptığınız şeyi anlatmak, çocuğun kullanabileceği sözleri duymasını sağlar.

Çocuk bir kavanozu uzatıyorsa “Açmanı istiyorum” gibi kısa bir örnek sunabilirsiniz. Ardından aynı cümleyi söylemesini şart koşmadan ihtiyacına yanıt verin. İşaret etmesi, göstermesi veya başka bir iletişim yolu kullanması da dikkate alınmalıdır.

Seçenekleri nesnelerle birlikte göstermek de anlaşmayı kolaylaştırabilir. Çocuk sorunun son kelimesini tekrar ettiğinde bunu hemen tercih olarak kabul etmeyin; uzanması, göstermesi ve diğer tepkileriyle ne istediğini anlamaya çalışın. Evdeki destek, gerektiğinde bireysel değerlendirmeyle planlanmalıdır.

Sonuç

Çocuğum neden duyduğu cümleleri tekrarlıyor sorusu, çocuğun dil gelişimi ve iletişimi birlikte incelenerek yanıtlanabilir. Tekrarın ne zaman kullanıldığı ve günlük hayata etkisi, anlamını değerlendirmede yol gösterir.

Çocuğa kendisini anlatması için zaman tanımak, iletişim girişimlerine yanıt vermek ve somut örnekleri gözlemlemek ailelerin atabileceği adımlardır. İlerleme görülmüyorsa, ihtiyaçlarını anlatmakta belirgin güçlük yaşıyorsa veya kazandığı becerilerde kayıp varsa profesyonel değerlendirme alınmalıdır.